Skip to main content

Full text of "Tractatus clarissimi philosophi et medici Matheoli p[er]usini de Memoria"

See other formats


il' 



cp 

* -£AAAX> I ‘AAC<3> 


cb 


o^'<w 


h , ji£ . h , ti , ^ ! /i t 

bC* ‘o^ok 


( /zy i , ^ jU- . 



UBRARY. 


Section 




* C' f* *■ ^--/rU-t L C r-f__ 

Vo '{ (? < f % r 


H - ' 

! *Rom e> !*•& ^ ^U,J idfttm *■ r/pt^.V)! 





Slradatus ClaritTimi *j(bbtIofopbi"et 
medici QDatbeoli pnfmi de SDemcma. 

2lm om"i62ocardez^6onaunirara viri oignilTimi 
z replicans pzecib 9 me fepilTime peouocafhs vt ego 
aliqua de memoua nutrienda z agenda colligere. qua 
rem ego vobis fepe pollicitus fum : fed tenuit me oia tenus 
comuiua agendarum rerum occupatio, tandem Hatui votis 
veltris parere z ita oijo adiuuante aliqua z ea vt poto digna 
z vobis vtilia aggregabo. £ dicimus igit o; de bac mate^ 
ria nullus buc vfq} moeni qui complete tradaret adiungeu 
do Cmedicinalia cum aliis rebua qua arrificiofe memoriam 
Qugenr.^lu cniy vt Cicero maxime de artificiofa memoria 
tradarunr quo pado videlicet regulis babitis potuiflet me 
mona augeri.^ld pftmile autem ppofituj iradaru vidi que 
Cmilielmus de JBafaa pbilofopbus arq) medicu8 ] ppofu 
erat.medici vero ecdtra tam noui c$ veteres ad memoria re 
cuperauda5 fi perdita elTet z ad babimm fonificandu folu re 
media medicinalia fcripferunt.l(£onamusigtf funuj vtruqj 
ftudium vt pplcredifcamus menwita gubernare. Cmot igi 
tur capitula Ouo in quo? pzima ponemus quo polium 9 me 
moliam artificialem augere beneficio regulam. 3» fecundo 
vero dicemus qliter id etia fieri poflit bilficio medicinarttm. 
(Capftultim pnmum de artificio me mone augedep rego 
las z documemas.^>icemusitaq} q> circa memora aut po* 
tamam memorandi ono opera babemas.vnu quod dicitur 
memo2arr.alitid remmifei I5 remiuifei non fit pncipaliter me 
moratme opus immo elfimatiue licet boc fine memora to 
ri non polnt.Jdeo ^rillaouas difhnguit potentias, qtiaru 
vnam vocauit memoria' altera remtnifcentiam.^nasergo^ 
&ernemo:aridanoedereminifci dicemns. QDemorari igit 
cft retinere z confer tn re imagines rerum p?rus absta perce 
ptarum. l(b?imum igit' que benememmiiTe volumus du ea 
dtfamP vel aitduo? 05 multo attete z ^pfude mete apponere* 

T-irriRA.RT. 

SUBSEO* GRARAfS OFF 

FEB 23 1910 


eic crrim diucius ? firmius in memoda reii:3iicbuMi35 que 
fupcrficialiterz fineattemoe videmus z audimus ^ii freqn 
ter t?1 cuo' ea labi a memona cxgimur.z ideo oicttMr illo. q 
dam femel.f.attcntc videtes melius mcozamur cj} aitera mt’ 
totiee.Cz no anete.vn apud "jjblatoms rbimeu fcrtbif.j£go 
vt p:obu audiro:eoecct fine fmoe fub lilanio menti atq) au 
res parabo. j£ft auu bocdocumemuj ime denlru vule mul 
rum ad adsfcendu.ua is e majrie oocibilis qui attere pat? dt 
audire vt fcripfit iCuliu s puto nouo^ retbodco^ l£uiu e ro 
bec e ga vt fcoo oe aia babet. Actiis actiuo^ fum in patiete 
pdifpofitoMttemio aut magna audttojedrfponif t parat ad 
,pfimde z pfede realTumendu pus tfi tnrelligendu.Coiiferua 
tio.mfcqutf' tnrdleda vii /5o:gias vt fert' bfi dijnr.vbi imede 
ris ingemu valet ^Pelixttaq) g cu attentoe audit atq 3 (ludet 
Soecundu adrnonimeniu eft gp in audiedis delectari t adrnt 
rari admeo:andu multu valent. IPlaj uigbusdek damur z 
admiramur multu eis intedimus z in eis pfundamur z dett 
nemur. Attentio aut magna z maxime pfimda vt dictu e ad 
mc0?is3 valer.^alde igit z admirari z deledari m bis que 
attentoej z pfnnditate inducut.bmusautltgnu majeie bem 9 
tn pueris quia qui multu Delectat in fornus z in figms reru5 
^>pter boc quia eis none z infuere funt earum bene niemo?! 
tur.^lnde Dtcit ^luerois op bomo meo^atur multotiens qd 
Fecit in puericia bona rememo:atone.quia bomo in puericia 
multum amat formas z figuras multum in eis delectatur z 
sdmtatur.qua pzopter figuntur in eis bene et p:opterea dif 
ficile Dimittunt. Altani tamen m pjobleumanbus depiie* 
riset eorum memoaa caufam alTiguatHrillotiles fed illaj 
velutreinoftre impertinentem bicadmitto.HudeiLuliue 
fecundo rctbodco^ que acnoerunt in puericia meminimus 
optime fepe pzopterea g> nulla nifmouaaut admirabtlire 
commonet animus.^ tile eft igitur et fi ita non fit reputare 
fciemiam in qua Rudes e(Te valde bonam et bono^bile ze* 
cellentem atep magnam et paucis notam et non tantuj fcien 


tiam fed etiam oodoeem quem andis.lRam bona % boncea 
bilia appetimus z amamus. QDagna autem z rara adimra^ 
mur.^oed fi defpiciasaut fpemas fctentia in qua Ii udes rei 
oodoeem a quo audis non bene percipies nec retinebis. 
inter claues fapientie ponirar bono: niagifiru quare non di 
mirandum fi auditores buius feculi parum p?of:Ciuntquia 
0 e fe confidentes magtftrum fpernum quare raks proficere 
non ridemus. fRurfus et tertium elt admommeutum quia 
memozia bominu labilis cft z turbenon fuiTtcit rt dicit Se 
nec3.Plece(Te b:euia et pauca etTeque rnemoeari rolumus. 
3dem opoeter ea que facilius renuere rolumus ad fumma 
quandam z paucitatem reducere. IBoccnim modo facilius 
retinebimus et pgoprer banc totius memoziam babebimus 
in fumma illa. £t ideo communi ad qnod redujctmusonv 
ma includuntor. %lnde dicit 'jjbbilofopbus tCertio 'jLopi 
cozjmh^n argumentationibus peopoliticnes memoeabili^ 
ter fcire opoztetJ&am rei deinmemo:ali pzopofiriones eo 
munes tantum polire ftarim faciunt illa memoaari.Comra^ 
rio igitur modo p:ocedere oebet difccns z memo23us.!Ra> 
que difeimos opoetetpcr plura explicari etdinidi. Sed 
ilia que rolumus memimile colligere et breuiare oportet. 
%1nde p croptimc dicitur ab jbugorce in ^idafcalicon. Si 
cut ingenium indmidmdo tnudhgat et? muemt ira memcM 
rta colligendo cuftodiuf&pozta ergo r t que difeendo diuifi 
mus commcndmdo memorie colligamus. Cofligcre.au/ 
tem eliea de quibus pro! peius feriprum rei difputatum eli 
ad breuem quandam et etiam compendiofam fumam redi> 
gamus. jbabet 1*31133 omnis tradacio aliquod principior» 
cui tota rita z ris fenreimes immittito: et ad ipfom cum 
talia referuntur boc querere et coofiderare colligere eil. 
Quidam fons cft cuius futit multi rimili. Blnfredus furni 
non fequere ‘jLmi fontem et totum babes. ‘|da reo criaiu 
dico memoria bomime bebes elt ctbreuitare gaudet. 


PZt fi in multa oiuidif mimus in fingulis.vn z qui circa pau 
ca occnpantnr z foiicuanf melius memorant qre fiet exemt 
pUgra qfi quis de fero multa legerit z illos voluerit memo 
rari reducere illam quenda b?euem nurneru z iic omnem fa* 
ciliter memorabit, ^tdhuc autem quanu admommeutii erit 
qa memoria bois iabilisefi: oportet ea' cu multa memoater 
dtfcere volumus p partes fecare minutas zdiuili 5 z no fimi’ 
illa perlegere z vna gticula memoriter fetr a aliquatulu pau 
fare.£B>emde pma repetita e ad fcoam dem ad tertia z Iic pe* 
ordine v?fq 3 m finepuemendo iic cu no e difficultas nec tedi 
um. Wi\ iDarttanus in retborica Tua (Ubgiora fuerit adifee 
da diuifa ppartes faciitus mberefcunr.^n bene dicit poeta 
!0cire fi vis bancrem tota lit feperata minutim. Amplius 
z qntum docurnentu ut dicit pbus meditatones memoriam 
faluam in reminifcendo ac pperuo retinendo frequenter pii* 
derare? cogitare oportet quepferuare intendimus. 0ic.ii» 
non ptingit obUuio.Hndefeneca memoria nibil pdit nili ad 
qd fepe non refpicit.Wlndefcribit in iBidafc3ticon.'j£brm* 
dpi u in ledone eft pfiderano z pfirmatio m meditatioe.vnde 
rede meditatio interpretat mentis oidatio.JEggrcgie igitur 
fcocadmcmmentu z antepximu que maxime ad memoria 
coferunt fimul tangunt in fehdafcalicon bis *>bis. 3n omni 
podrina breue z aliquid certu colligereqb in arcuia memo 
2 ie recondaf.Hnde poltmodu cum res exigit aliqua dertue 
tur.vnde bec etia fepius replicare z oe verre memorie ad pa 
latum tradaretieceiTe elf. Mn rogo tene multu leteris qfqs 
es ficutmnltt faciunt fi multa legeris aut multa legedoper 
cutrens.^ed bene leteris fi multa q peurreris intellexeris, 
dtfcurf fup oia fugias cu fandus JCbomas dicit in epta fua 
didafeaia ad frem lludcnte-t uotautu fi intellexeris fi cu reti 
nere potueris. i£xamina igit te tpfuni cu legis z quantn te* 
nere porcris tantu legas fi vis memoria exerccre.^xd fi vis 
tonu illu ledioms babere z in co deledari legere potes qua 
tum deiideras fcd paruj inde retinebis qued pulebre fand^ 


jCbomas dictt ptretulimfls difcurfum fup oia fugtas4lias 
enim nec legere multum p?oddt nec inteiligerepdeft i qne5 
ad memO2ta.0i em'5 legimus inulta que renere no polium? 
fiue illa inrelligamus fiue non illo? non memo2abimur.qm: 
enim tenere non poiTumus nec illa memorari cu memorari 
z tenere idem fmt Pt ab02igine pdijcimus.j£t lic iam c5 srcc 
t modo memorandi fatis lit dtchini. Confequens autem eft 
doctrinam z arte reminiTcendi tractare. 

ILXradams fecundus oe remimfcemia. Cum itaq) fcSum 
i£rifto.o?do z pfequentia remimfctbiliu canfa fitreminifeen 
di opo2tet ea quo? pnum p alreru reminifet polumus ordi* 
natione z pfequentia baberecu remimfei quod mouojarioi 
eitur fit p aliqua in memoaia retenta inucltigare z mnacmr 
oblita.Hd mueftigatoem ergo oblito? rt reirmcniant necd 
fario eft regrere 02die3 illo? quo? intendimus reminifet. pii 
dicit pbusq bene adinmceo2dmata fum biifunt remimfcibi 
lia.que pero male graui ter. jpdeo op02tetea tngbm fiude> 
tuus fi bene ordinata funt meditari frequenter z m pfueiiidi 
nem fm 02dine illum illa reduccre.Si aurcin no bene o:du 
natafunt debemus ea quamu poiTumus ordinare z f.n illu 
o:dine meditando pfncfccreJl^a fi ea in quib? Undem? nue 
pno modo pel 02die nue alto piiderem? O2do eo? no pfirma 
bit [ nobis ficut Oijcit Seneca no pualefcit planta q ftpe tra! 
fert\65>ebcm? igit ea quo? facile remifei polum? a pncipto 
bii oadiata cape v>el a rei natura pel a nigris pel a nobifspfta 
z fm 02dine pfuetudtm rcducerc.Sccundu oocumcntu dtee 
mus gp amplius ga vt dicit pbus quo 02die pmo res spp;e 
benfe funt z coofiderate ab aia co o:dm fe baber motus ide 
implTioncs fade in aia e^*eo? app2ebenfione.£Dctuu sutor 
do z pfequentia ca e remifcendi.ejc eo.n.q 1 poft pmu metum 
nat 5 e feg.fcbs remifei ptingit pr dicit pbils l9po2tet igit' a 
pmo z p 02dme incedere ad rebabendu oblitu q6 qrim?.pp 
ter boc.n.t pprer pfuetudineq o:do illeevelcaue nebis co 
currit oblttu.pnpidcm 5 cu Ialicjarte fumus notu fi p oediej 


quod mdimmua incipiedo interrogemur facilius rudemus* 
2 >i aur ordfe imitato rude bimus id fiet male aut cu difFicub; 
tare pn z pueros cu aliquid q5 legerim referor ii al icuius co 
fequenriu Hin obliti papimus a capite iucboari. £bic.n.al^ 
quotiens a pncipio iterando id coru occurrit memoriis qb 
pus erat obliti. ‘Certiu o ocnmemmt&icit eni 5 'Jfbbus gp e% 
pno fimiliu pungit reminirci altcriua.t?» cum fuerimus obii 
ti cogirareoe l^irgilio nobis occurrit ]&omeruQ cu Huero 
is. dicit gp memorari pringit ppter fuu 5 fimile z ita debem? 
illud fepe reuolucre z Hc facile obliti reminifcemur.C^uar* 
tunoocmnentu nos ad remifei lunat cogitatio prii pt dicit 
pbus Pt cogitamus ^Icbillem penit in mente foedor cuius 
eramus obliti.C^mmu documcntu dicit Hriftotiles q? loc^ 
pbi aliqua tradauimus pncipiu elf remmifirendi.pnde ptile 
eit lom coHderare in quo dida aut fada funt illa quo^ poln* 
mus remiuifct. Cicero p memoria artificiali babenda 

oocet Ilabiliri qdam loca z illis cogitat facile penim 9 in ob 
Iittim.3ejrm oocumenmqmafantafta multu ab imaginatae 
nioaef opo:tet Habilire quafda imaginatioesque fimditudi 
nes babeant cu bis q polumus recordari. Cxemptu fi polu 
mus remimfci pontis Citini qui eft pnus Oe pontibus Ifba 
tamnis ponemus m memoria ponte magnu z hoiem curuu 
z fic faeiie ponti (Citini remifcimnr.lfaoc-n.vccnmem cu fugi 
ori efl fnndamwm artificialis memorie.S 0 ue igif ad artem 
toodrina memotddiz remifcendi ptinent PtrioignioixilTe 
ftiificimtMui antes plnra oe bmoi legere oefsderat Pideat 
pberiore tradatu nfm qui effa nobis oe bac materia ppofi^ 
tus3Dulta qmde adduxi etid ad *?ba co*r que ab aliis pci* 
pere potui pt fermo noder ppterioa elTet nunc pero ad medi 
finalia tranfeamns. 

CCamtulum fecimdu pfernarepel augere memoria cu me 
dicinalibus opus efl laboriofilTimum quia tbdaiirus ille bo 
nam corpts otTpofitione requirit z oprimu Pite ordme/jp:o 
s&emus tfi al iqua fuccindaqapud nfos sudores er ut multe 


rtilitanscoiter qa m emo na fit labilis Qb boimdo z frigido 
feruenf iftc regule que fequunf. 

C]fh; ima regula Corpus reneat mundum a fagftuitatib? 
pude quotndie fit penitis beneficio5 z Ii no naturale fiat ar 7 

tifictaie.^lioa magna fugiant immo pnle-di li qu:e vnltbo C=, 
iram babere memona pt aliquot dies abftmeat a puip et lo 
co duo aqua Ptaf jucariV^itet accurmna licut sf ia z bn ,6i 
z legumina omma.Supei unet couu 5 fuperduum z carnee 
facilis digeftioms. ficetum z acetoia. Cepe etiam inanime 
nocent vt dicit ^luicenna. 

IL0ecuda regula JouglolTa z jinciber funt optima memo 
rie quolibet admimllrata z maxime ynciber eondiru 3 bis ui 
ebdomada aut ter ieiuno liomacbo.ad quantitatem calfance 
demane captar. 

CiCertia regula £Di:obalani conditi funt optimi fcilicet fe 
mei in ebdomada fumere pnuni iiiimbsum et ell Ipecies me 
te fc6um J&uicennam eft optimum. 

IL^uarta regulaXonfedio anacardina ad quantitate cice 
ris fumpta m ebdomada fe mei in aurora confert mirabiliter 
Similiter dtamtoa febm ^iuicennam z aiics ooctoes me* 
dicine. 

C^umta regula.l©Ieum pbo 2 um.fecundu menfem mira* 
biliter occupatio imunctio ex: eo reparat mememonam. 



Jfeec fgif funt Piri eigni medicinalia que inter alia 
«ledilTimappferuanda memona z ita fine facio* 



-V 

















































V